Niet alleen de expositie trekt hoge bezoekersaantallen. Ook het bijbehorende Facebookplatform wordt dagelijks drukbezocht. Zo groeide het aantal fans in een paar maanden tijd uit tot ruim 1.600. De expositie in Centraal Museum Utrecht zou lopen tot 25 februari 2012, maar wegens aanhoudend succes is de expositie tot 1 april te bewonderen. Veel scholen weten ook de weg naar de tentoonstelling te vinden. Zowel de tentoonstelling als het bijbehorende magazine worden dus met open armen ontvangen.

Hoofdboek is een initiatief van Jan Knaap (Cup of Culture), fotograaf Sander Stoepker en Olivier Wegloop van Boomerang Content. Naast een expositie en een Facebookplatform bestaat het project ook uit een onderzoek (Het Nationaal Hoofddoek Onderzoek) en een eigen magazine. De expositie in Centraal Museum Utrecht zal na 1 april andere museale plekken en ook scholen door heel Nederland aandoen.  Het magazine is nog verkrijgbaar bij boekhandels en kiosken, en online via bol.com en magvilla.nl.

Liefhebbers van het project Hoofdboek kunnen nu ook in hun favoriete kroeg of eetcafé genieten van de prachtige foto’s van fotograaf Sander Stoepker. Sinds dit weekend ligt het gelijknamige magazine namelijk bij 1.000 horecagelegenheden op de leestafel naast onder meer Viva, Vrij Nederland en Elegance. Hoofdboek is het eerste eenmalige magazine dat distributeur Plancius heeft opgenomen in de wekelijks wisselende leesportefeuille. Bovendien prijken de indrukwekkende foto’s van het model Boutaïna Azzabi op 120.000 gratis Boomerang kaarten.

De kaart wordt verspreid door heel Nederland en komt uit in twee versies: Boutaïna met kobaltblauwe en grijze hoofddoek. Daarnaast zijn deze twee foto’s te zien op bijna 100 digitale culturele posterscreens van Boomerang.

Magazine enthousiast ontvangen

Het spraakmakende magazine – dat sinds 23 november in de winkels ligt – wordt enthousiast ontvangen, door wel- én niet-hoofddoekdraagsters. Het magazine is ook de komende tijd nog verkrijgbaar bij boekhandel, kiosk, restaurant The Colour Kitchen of online te bestellen via magvilla.nl en bol.com. Initiatiefnemer Jan Knaap van Cup of Culture spreekt dan ook van “een overweldigende start en geweldige reacties op de wijze waarop Hoofdboek heel Nederland een kijkje in de wereld van de hoofddoek geeft.”

Geïnteresseerden kunnen alle foto’s uit Hoofdboek tot 24 februari bewonderen in Centraal Museum Utrecht. De tentoonstelling ‘1 vrouw, 100 hoofddoeken’ is het startpunt van een rondreizende expositie langs musea, bedrijven en scholen.

Naast de expositie en een magazine bestaat het project Hoofdboek uit een website, een onderzoek (Het Nationaal Hoofddoekonderzoek) én een social media platform (www.facebook.com/hethoofdboek). Hoofdboek is een initiatief van Cup of Culture, in samenwerking met fotograaf Sander Stoepker en Olivier Wegloop van Boomerang Content.

“Het populaire Hoofdboek ligt sinds dit weekend ook op de leestafel van talloze horecagelegenheden door heel Nederland. De Nederlands-Marokkaanse Boutaïna – woonachtig in Qatar en werkzaam bij Al Jazeera -  staat centraal in het Hoofdboek. In dit onthullende magazine vertelt ze haar levensverhaal aan de hand van haar 100 hoofddoeken. Door het perspectief van de draagster centraal te stellen, word de hoofddoek op een totaal andere manier te belichten. Het resultaat: 100 prachtige foto’s met elk een eigen verhaal.”

“Stacey Wood, schrijfster bij Christie’s, en Joey Williams, chirurg en zoon van zakenman Steve Williams, zijn getrouwd in Manhattan”, lees je dan. Je zult nooit lezen: “Rebecca Jones, kassajuffrouw en dochter van straatprostituee Kelly Jones, en Brandon Holm, vuilnisman, zijn getrouwd in de Bronx”. Alleen belangrijke stellen met geld voor een ooguitstekende bruiloft worden genoemd, bruiden die weddingplanners de huid vol schelden. Het gaat al niet eens meer om het delen van de liefde met dierbaren, maar om een imagoboost met de duurste jurk en de hipste locatie.

Nu heb ik, de belichaming van cynisme, nooit de zin van trouwen begrepen en al helemaal niet in zo’n oubollige witte jurk waarin je ‘s ochtends het ouderlijk huis verlaat, terwijl je al jaren samenwoont. Tijdens een oersaaie tekst over bruidskleding, die ik tijdens mijn bestaan als loonslaaf moest tikken, spotte ik ook geen enkele ontruttige trouwjurk. Bij nader inzien moet ik misschien toch eens trouwen, met een rijke vent. Dan kan ik alleen schrijven over wat ik écht leuk vind. Van een wekelijkse column kan immers alleen Carrie Bradshaw leven.

Draagsters van een hoofddoek zijn blij met de resultaten van het Nationale Hoofddoek Onderzoek, uitgevoerd door Motivaction. Maar er is ook verontwaardiging over de uitkomsten. Het beeld dat de Nederlanders hebben van de hoofddoek en hun draagsters staat namelijk mijlenver van de realiteit. ,,Nederlanders kunnen nu nooit meer zeggen dat ze het niet wisten,’’ zei een hoofddoek dragende moslima desgevraagd.

5 MISVERSTANDEN
(Aangetoond met representatief en onafhankelijk onderzoek door Motivaction)

Misverstand 1. Alle moslima’s moeten een hoofddoek dragen.
Feiten: Niet meer dan zes op de 10 Nederlandse moslima’s in de leeftijd van 15-35 jaar draagt een hoofddoek. Dat zijn ongeveer 80.000 jonge vrouwen. 40.000 moslima’s gaan door het leven zonder hoofddoek. In meer dan de helft van de gezinnen (53%) waar de moeder een hoofddoek draagt, doet geen enkele dochter of niet alle dochters dit.

Misverstand 2. Alle meisjes beginnen op hun dertiende met een hoofddoek.
Feiten: De gemiddelde leeftijd waarop de moslima besluit met een hoofddoek door het leven te gaan is 19 jaar. Slechts 16% is een hoofddoek gaan dragen op haar 13e of 14e.

Misverstand 3. Moslima’s dragen de hoofddoek niet uit vrije wil.
Feiten: De gemiddelde Nederlander denkt dat een op de drie draagsters dit niet uit vrije wil doet. Dit is ‘slechts’ bij een van de negen draagsters het geval. Voor bijna negen op de tien draagsters is de hoofddoek een bewuste keuze, een eigen keuze. 87% zegt hier nooit aan te twijfelen. Liefst 93% draagt de hoofddoek met trots.

Misverstand 4. De hoofddoek is er om de aantrekkelijkheid te verbergen.
Feiten: Van de ondervraagde moslima’s met een hoofddoek geeft 88% aan zich juist wel aantrekkelijk te voelen met een hoofddoek. Slechts 15% draagt een hoofddoek om haar aantrekkelijkheid te verbergen. De hoofddoek maakt onderdeel uit van haar identiteit.

Misverstand 5. Nederland heeft een probleem met de hoofddoek.
Feiten: Een op de vijf Nederlanders (22%) vindt dat de hoofddoek verboden moet worden. De helft van Nederland (48%) heeft er geen probleem mee als vrouwen een hoofddoek dragen. Onder jongeren neemt begrip begrip en tolerantie toe; van de vrouwelijke leeftijdsgenoten heeft 63% geen probleem met de hoofddoek. Bedrijven en instellingen die niet duidelijk zijn in hun hoofddoekenbeleid creëren een probleem voor zichzelf hiermee.

NEDERLAND INTOLERANT; JEUGD BEGRIPVOLLER DAN POLITIEK

De nu 26-jarige Samira startte op haar 19e met een hoofddoek. Het was een weloverwogen besluit. Diep van binnen voelde zij dat ze er klaar voor was. En met haar zovelen, blijkt uit het onderzoek van Motivaction.

Van de vrouwen die nu geen hoofddoek dragen (41 procent) verwacht 18 procent dit in de toekomst zeker te gaan doen en 60 procent misschien. Het wachten is op het juiste moment. Sommige moslima’s zijn ontvankelijk voor de negatieve publieke opinie. 85 procent van de ondervraagde moslima’s is niet blij met de houding van de politiek ten aanzien van de hoofddoek.

Uit ons onderzoek blijkt dat 8 procent van de Nederlanders voorstander van een hoofddoekenbelasting. 22 Procent van de ondervraagde Nederlanders vindt zelfs dat het dragen van een hoofddoek verboden moet worden. Beangstigend, noemt de 26-jarige Samira deze conclusie. ,,Moslima’s weten dat veel Nederlanders afkeurend staan tegenover het dragen van een hoofddoek. Het gevolg hiervan is dat ze zich in de steek gelaten voelen door de maatschappij. En dus zoeken ze iets wat ze nooit in de steek heeft gelaten, namelijk het geloof.’’ Dat het dragen van een stukje stof tot zoveel protest leidt, vinden de vrouwen van Turkse en Marokkaanse afkomst eng. Het zegt volgens hen iets over de intolerante Nederlander. ,,Misschien als ik ooit trouw en kinderen krijg. Momenteel sta ik nog niet zo sterk in mijn schoenen. Als het wat meer geaccepteerd zou worden, had ik het misschien allang gedaan.’’

33 procent van de Nederlandse bevolking vindt dat we toleranter moeten zijn ten aanzien van het dragen van een hoofddoek. Bij jongeren ligt dat percentage hoger. De 23-jarige Nederlandse Anna is het hiermee eens. Tijdens haar opleiding op InHolland in Rotterdam Zuid leerde ze veel moslima’s kennen. Naast haar studie gingen ze ook samen op stap. ,,In het begin had ik een ander beeld van meisjes die een hoofddoek droegen. Omdat ik zelf uit een dorp kom, kende ik alleen de negatieve verhalen die via het nieuws verspreid werden. Hierdoor dacht ik dat ze onderdrukt werden en dat ze van hun vader een hoofddoek op moesten. Door mijn opleiding in de grote stad hoorde ik de andere kant van het verhaal. Ergens schaam ik me er een beetje voor dat ik toen zo dacht. Nu zou ik dat nooit meer doen.’

Moslima’s zijn op de hoogte van dit beeld, toch denken velen dat naarmate de jaren verstrijken er onder de jongeren steeds meer saamhorigheid ontstaat. De 21-jarige Nadia is van mening dat dit in de grote steden zoals Rotterdam en Amsterdam steeds meer tot uiting komt. ,,In de stad leven bevolkingsgroepen steeds meer samen. Moslima’s gaan naar school, halen hun diploma en vinden uiteindelijk een baan. In deze levensfases komen ze in contact met verschillende mensen. Jaren geleden was dat anders, toen leefden verschillende groepen meer gescheiden. Tijden veranderen.’’Toch maken ook deze jonge moslima’s zich zorgen om de toekomst. In de samenleving gaat de jeugd steeds meer met elkaar om, terwijl in de politiek de discussie over hoofddoeken, moslims en de islam steeds heftiger wordt. Een duidelijk contrast.

HOOFDOEK EN HET GEZIN
“MIJN VADER WIL NIET DAT IK EEN HOOFDDOEK DRAAG”

In sommige gezinnen wordt het juist gestimuleerd geen hoofddoek te dragen. In andere gezinnen draagt de ene zus er wel en de andere niet. En als moeder een hoofddoek draagt, wordt niet automatisch verwacht dat de dochter dat ook doet.

Sema, 26 jaar: “Toen ik een jaar of 8 was, droeg ik een hoofddoek omdat mijn vriendinnen er ook een droegen. In mijn korte broek voetbalde ik samen met de jongens. Ik heb het anderhalf jaar volgehouden. Op een dag besloot ik dat het niet mijn ding was.’’

Van de geïnterviewde hoofddoekdraagsters geeft 98 procent aan dat hun moeder ook een hoofddoek draagt. Zo moeder, zo dochter, zou je denken. Toch blijkt dat dit niet opgaat. Bij de niet-draagsters heeft 56 procent van de moeders namelijk wel een hoofddoek op. Het is dus geen automatisme dat de dochter het gebruik van de moeder overneemt. Ook is het in een gezin met meerdere dochters geen voorwaarde dat wanneer één moslima een hoofddoek draagt, de zussen automatisch haar voorbeeld opvolgen. In meer dan de helft van de gezinnen (53 procent) draagt geen enkele zus (29 procent) of niet alle zussen (24 procent) een hoofddoek. Als de hoofddoek een symbool van onderdrukking is, zouden alle vrouwelijke gezinsleden een hoofddoek moeten dragen. Dit is niet het geval.

In sommige gezinnen wordt het juist gestimuleerd om zonder hoofddoek door het leven te gaan, zoals bij de 28-jarige Marokkaanse Mariam het geval was. “Op mijn 17de besloot ik een hoofddoek te dragen. Mijn ouders waren hier niet blij mee, hoewel mijn moeder er zelf ook eentje droeg. In die tijd werkte ik bij mijn vader in de stomerij. Omdat hij veel Nederlandse klanten had, vroeg hij of ik mijn hoofddoek anders kon dragen. Naar achteren in plaats van naar voren. Hij was bang dat zijn klanten anders een verkeerd beeld zouden krijgen, dat ze me niet serieus zouden nemen. Ook mijn moeder voorzag problemen rondom het dragen van een hoofddoek. Ze was bang dat ik nooit een goede baan zou vinden als ik hem ophield. Het afmaken van mijn opleiding en een goede carrière vonden zij erg belangrijk. Vaak gaven ze aan dat ze wilden dat ik het beter zou krijgen dan zij. Een hoofddoek zou hierbij in de weg kunnen zitten. Desondanks heb ik hem altijd opgehouden. De hoofddoek hoort bij mij.’’

Mariam snapt het punt van haar ouders, maar besloot de hoofddoek toch te dragen. Uit haar verhaal blijkt dat haar vader bang was dat zijn Nederlandse klanten een ander beeld zouden krijgen. Volgens hem worden dames die een hoofddoek dragen nog steeds met andere ogen bekeken. Ook Mariam zelf geeft aan af en toe anders behandeld te worden dan vrouwen zonder hoofddoek. Zo denken mensen vaak dat ze de Nederlandse taal niet goed beheerst, dat ze onderdrukt wordt en dat ze niet voor zichzelf opkomt. In de praktijk blijkt dit niet zo te zijn. Mariam ziet zichzelf als een sterke, onafhankelijke Nederlands-Marokkaanse moslima die zich door niemand laat onderdrukken.

HOOFDDOEK EN ARBEIDSMARKT
“IK KREEG DIRECT EEN AFWIJZING”

Een hoofddoek dragen zorgt vaak voor problemen wanneer een moslima zich op de arbeidsmarkt begeeft. Vaak geven zij aan geen passende baan te kunnen vinden, beledigende opmerkingen naar hun hoofd geslingerd te krijgen en niet serieus genomen te worden.

Uit het onderzoek blijkt dat 41 procent van de draagsters die hun hoofddoekje afdOEN, gestopt zijn om hun kansen op een baan te vergroten. Van alle vrouwen met een Turkse of Marokkaanse achtergrond die momenteel geen hoofddoek dragen, heeft 18 procent dat ooit wel gedaan. Ook deed 19 procent van de geïnterviewde moslima’s hun hoofddoek af om niet meer gediscrimineerd te worden en 11 procent zei de hoofddoek vaarwel om in het algemeen met meer respect behandeld te worden.

De hoofddoek wordt door bedrijven vaak als iets negatiefs gezien, wat onder de moslima’s veel teleurstelling en verontwaardiging veroorzaakt. Mijn hoofddoek zegt toch niets over mijn kwaliteiten? geven ze vaak aan. Helaas blijkt dat discriminatie ten opzichte van de hoofddoek nog steeds bestaat, zo ook uit het verhaal van Samira.
“Toen ik een baan zocht als lerares, kreeg ik tijdens sollicitaties vaak de vraag of ik bereid was om mijn hoofddoek af te doen. Dit gebeurde niet één, maar meerdere keren. Natuurlijk doe ik mijn hoofddoek niet af. Als ik dat zou doen, zou er nooit wat veranderen aan het beeld dat bedrijven en instellingen hebben over vrouwen met een hoofddoek. Een hoofddoek maakt je niet minder dan iemand zonder hoofddoek. Ik spreek perfect Nederlands en ben een goede lerares, al zeg ik het zelf. Ik heb mijn opleiding zelfs cum laude afgerond. Gelukkig kreeg ik na verschillende afwijzingen uiteindelijk toch een baan op een christelijke school, maar nog steeds merk ik dat sommige collega’s liever zien dat ik mijn doekje af doe. Dat gaat nooit gebeuren. Het is een onderdeel van wie ik ben.’’

Het overgrote deel van de moslima’s denkt dat een bedrijf of instelling liever geen vrouwen met een hoofddoek in dienst heeft, in totaal 62 procent. Het percentage Nederlandse leeftijdsgenoten die denken dat dit zo is, ligt nog hoger. Maar liefst 78 procent van de ondervraagden denkt dit. Alle ondervraagden raken hier een gevoelige snaar. Nog steeds zijn er veel bedrijven die de hoofddoek liever zien gaan dan komen. Ook onder de Nederlandse ondervraagden blijkt dat een hoofddoek niet thuis hoort in bepaalde beroepen. Slechts 29 procent van de Nederlandse leeftijdsgenoten en 24 procent van de Nederlanders vindt dat je in ieder beroep een hoofddoek zou mogen dragen. Een aanzienlijke minderheid, vooral wanneer gekeken wordt naar de mening van moslima’s. 85 Procent van de ondervraagde moslima’s vindt namelijk dat je in ieder beroep een hoofddoek zou moeten mogen dragen.

In het Nationale Hoofdboek Onderzoek van Motivaction wordt aangegeven dat een duidelijk beleid van scholen, instellingen en bedrijven met betrekking tot de hoofddoek een goede oplossing kan zijn. Dat voorkomt een hoop gedoe achteraf. Nu is het altijd gissen naar de reden van afwijzing, hoor ik vaak tijdens gesprekken met moslima’s. Bedrijven geven het niet toe of vragen hen beleefd of de hoofddoek toch niet af kan. Wanneer het antwoord nee is, ligt een afwijzing op de loer. “Ooit had ik een telefonische sollicitatie waarin het bedrijf aangaf enorm enthousiast te zijn over mijn CV”, zegt een 26-jarige draagster die Natuurkunde heeft gestudeerd. “Toen ik eenmaal op gesprek kwam, schrokken ze duidelijk van mijn hoofddoek. Ik kreeg direct een afwijzing.’’ De jonge vrouw vond de gang van zaken oneerlijk en respectloos. Het demotiveerde haar om bij andere respectabele bedrijven te solliciteren.

Bovendien vragen veel meiden zich af waarom het wel gerechtvaardigd is om een pet of een hoed te dragen. Natuurlijk snappen zij wel dat het gaat om het uitdragen van een geloof , maar dat is het dragen van een kruisje volgens hen ook. “Een duidelijker beleid neemt de onzekerheid een beetje weg”, vindt Samira. “Ik sta daar voor honderd procent achter.’’

Nederlander vinden dat het in beroepen als schoonmaakster (84 procent), radiopresentatrice (82 procent), supermarktcaissière (70 procent), buschauffeur (58 procent) en verpleegster (54 procent) wel toegestaan is om een hoofddoek te dragen. De reacties van geïnterviewde moslima’s logen er niet om. De vrouwen die ik de resultaten voorlegde, maakten kritische opmerkingen over deze uitkomsten. “Een moslima met hoofddoek die graag wil presenteren, mag dat dus alleen doen als ze niet gezien wordt?’’ vroegen ze zich af. Bovendien vielen de geopperde banen zoals schoonmaakster en caissière in het verkeerde keelgat. De vrouwen met een Turkse en Marokkaanse achtergrond vonden het stereotyperend. “Verschrikkelijk, het lijkt alsof hoofddoekdragers alleen lager betaalde baantjes mogen hebben’’, zegt Fatma over de mening van de Nederlandse bevolking. “Over representatieve functies hoor je ze niet.’’
Uit de uitkomsten van Grote Hoofdboek Onderzoek die in het Hoofdboek gepresenteerd worden, lijkt het alsof Nederlanders nog steeds moeite hebben om hoofddoekdraagsters in representatieve en goedbetaalde functies te zien. Afgezien van de verpleegster en de radiopresentatrice, zijn het alleen de laagbetaalde banen waar ze moslima’s met een hoofddoek in goedkeuren. En dat terwijl moslima’s steeds hoger op de sociale ladder klimmen, vooral wanneer men hen vergelijkt met eerdere generaties. Een hoofddoek op de universiteit of hogeschool is geen probleem. Het echte probleem ontstaat pas wanneer ze een baan op hun niveau willen. Uit het onderzoek blijkt echter dat de gemiddelde Nederlander de hoofddoekdraagster liever niet in bepaalde beroepen ziet. Dit staat de emancipatie en de acceptatie van de hoofddoekdraagsters behoorlijk in de weg. Zij voelen de negativiteit rondom de hoofddoek.

Opvallend is ook dat 44 procent van de Nederlandse leeftijdsgenoten het niet gepast vindt wanneer een chirurg een hoofddoek draagt. Erg bijzonder, vooral wanneer je nagaat dat een chirurg altijd onherkenbaar achter de operatietafel staat. Verpleegster bleek, volgens de Nederlanders, wel een gepast beroep voor iemand met een hoofddoek. Het lijkt erop dat Nederlanders de hoofddoek in beroepen met meer status, minder accepteren dan wanneer het om lagere functies gaat. “En dat terwijl meisjes met hoofddoeken vaak extra geschikt zijn voor beroepen zoals ambtenaar en chirurg. Het zijn meestal hardwerkende vrouwen die bijna niet uitgaan, niet drinken en niet roken, goed hun best doen op school en hun baan serieus nemen”, vinden Sema en Fatma.

De vrouwen geven aan het vaak te merken, wat het extra frustrerend maakt. Het beeld van de moslimvrouw met hoofddoek die niet naar school gaat, trouwt en kinderen krijgt, is volgens hen al lang achterhaald. Het percentage moslima’s dat naar de universiteit of het HBO gaat, is voor draagsters en niet-draagsters gelijk (12 procent). Wel zijn de draagsters eerder fulltime huisvrouw dan de niet-draagsters (24 procent tegenover 7 procent), maar de vraag is nu of ze daarvoor gekozen hebben, of dat ze geen passende baan konden vinden.

HOOFDDOEK EN MODE
“SOMS COMBINEREN ZE HET MET EEN SKINNY JEANS, STRAKKE TRUITJES EN VEEL MAKE-UP”

Voor iedere stemming een andere kleur. De hoofddoek kan op verschillende manieren gedragen worden. Zo dragen vrouwen van Marokkaanse afkomst de hoofddoek vaker in één kleur terwijl vrouwen van Turkse afkomst eerder kiezen voor een print of een patroon.

Op bruiloften en feestdagen wordt een ander soort hoofddoek gedragen dan wanneer de vrouwen naar hun werk of school gaan. De hoofddoek wordt steeds modieuzer, 75 procent van de draagsters is de afgelopen jaren meer gekleurde hoofddoeken gaan dragen. Dat wil echter niet zeggen dat de hoofddoek een fashion statement is. Op de eerste plaats is de hoofddoek nog steeds een uiting van je identiteit als moslima. Dat het daarnaast volgens 32 procent ook een mode-item is geworden, is mooi meegenomen.

Mariam begrijpt dat de hoofddoek de laatste jaren modieuzer is geworden. Volgens haar houden vrouwen van Turkse en Marokkaanse afkomst van leuke kleding. De hoofddoek volgt dan automatisch. Zelf draagt ze kleurrijke kleding, maar haar hoofddoek heeft vaak een neutrale kleur. “Ik heb geëxperimenteerd met andere kleuren en stijlen. Het meeste vond ik niet staan, het paste niet bij mijn hoofd. Vaak draag ik een simpele witte, beige of zwarte hoofddoek. Als ik andere meiden zie bij wie het wel goed staat, vind ik dat erg leuk. Dan wou ik dat ik dat ook eens kon doen.’’ Toch heeft zij ook een kritische noot naar de draagsters toe. Volgens haar dragen veel meiden de hoofddoek namelijk niet goed. “Soms combineren ze het met een skinny jeans, strakke truitjes en veel make-up. Eigenlijk hoort dat niet. Van een moslima verwacht je iets meer kuisheid. Niet iedereen houdt zich hieraan.’’ Fatma is het hier gedeeltelijk mee eens. In de Turkse gemeenschap ziet ze dat de hoofddoek, net als andere mode-items, nog wel eens van look verandert. “Momenteel is het in Turkije hip om de bovenkant van de hoofddoek puntig te maken. Ook zie ik vaak meiden met een bolle hoofddoek lopen. Ze proppen er dan sokken, doeken en andere spullen in zodat de hoofddoek extra hoog wordt. De zijkant combineren ze met kant of met tierelantijntjes die langs het gezicht vallen. Zelf vind ik het leuk om te zien, maar als ik ooit een hoofddoek zou dragen, zou ik het niet zo doen.’’

De vriendinnen van Fatma en Sema kopen vaak stoffen op de markt. Thuis maken ze hier hoofddoeken van. Ook wordt de hoofddoek vaak in het buitenland gekocht. 65 Procent van de hoofddoekdraagsters vindt het hoofddoekassortiment in de Nederlandse winkels onvoldoende. De meeste vrouwen van Turkse en Marokkaanse achtergrond kopen hun hoofddoek in Turkse of Marokkaanse winkels, op de markt, in het buitenland of bij de H&M of V&D. Uit mijn eerdere observaties en ervaringen bleek al dat de H&M een populaire winkel voor jonge moslima’s is. Dit komt mede door het brede assortiment aan sjaaltjes en andere accessoires. De sjaaltjes worden, vooral onder de vrouwen van Marokkaanse afkomst, gecombineerd met een basissjaal, die ze onder de buitenste doek dragen. Hierdoor kun je naar hartenlust experimenteren met verschillende stijlen, kleuren en looks. De Hema daarentegen, blijkt geen populaire winkel onder de hoofddoekdraagsters te zijn. Dat komt onder meer door het gebrek aan sjaaltjes en hoofddoeken.

Het op- en afdoen van een hoofddoek lijkt erg veel moeite te kosten, maar het tegendeel blijkt waar. Gemiddeld doet een draagster er 6 minuten over om de hoofddoek op te doen. Ruim driekwart van de ondervraagde draagsters doet het in minder dan 5 minuten tijd. Ervaring baart kunst, als de vrouwen eenmaal weten hoe ze de hoofddoek willen dragen, zit hij er in een mum van tijd op.

De geïnterviewden die meededen aan het Grote Hoofdboek Onderzoek gaven aan dat ze prinses Maxima weleens met een hoofddoek zouden willen zien. Ook Rita Verdonk eindigt hoog in het lijstje die de onderzoekers van het onderzoek samenstelden. Prinses Maxima met een hoofddoek portretteren of fotograferen, kan een goede manier zijn om de hoofddoek in een positiever daglicht te stellen. “Het is in ieder geval een erg mooie vrouw die de multiculturele samenleving positief benaderd. Heeft zij niet ooit gezegd dat de Nederlander eigenlijk niet bestaat?’’, voegt Fatma hier aan toe. Hoe dan ook, de ondervraagden vinden ook dat Koningin Beatrix, Katja Schuurman, Yolanthe Sneijder Cabau en Sylvie van der Vaart wel een keertje een hoofddoek op kunnen zetten. “Het zou ze denk ik erg mooi staan’’, vindt Sema, die eerder aangaf dat vrouwen met een hoofddoek ook aantrekkelijk kunnen zijn.

WIE WIL JE MET EEN HOOFDDOEK ZIEN?
1. Prinses Maxima
2. Rita Verdonk
3. Koningin Beatrix
4. Katja Schuurman
5. Yolanthe Sneijder Cabau
6. Sylvie van der Vaart

Zes op de tien Nederlandse moslima’s in de leeftijd van 15 tot 35 jaar- zo’n 80.000 jonge vrouwen – draagt tegenwoordig een hoofddoek. Niet door onderdrukking, maar juist als onderdeel van hun identiteit. Dat blijkt uit een landelijk onderzoek dat werd uitgevoerd ter gelegenheid van de publicatie van ‘Hoofdboek’, een grootschalig project dat Nederlanders een kijkje in de wereld van hoofddoekdraagsters geeft. Er blijken veel vooroordelen over dit kledingstuk te zijn. Uit de resultaten komt bijvoorbeeld naar voren dat de hoofddoek in toenemende mate een mode-item wordt, waarbij de hoofddoek steeds meer wordt aangepast op de outfit. Dit maakt de moslima voor veel modeketens en merken een interessante doelgroep.

Uit het onderzoek blijkt dat de hoofddoek steeds meer identiteit weerspiegelt van de draagster (41%). Maar liefst 88% van de hoofddoekdraagsters zegt dat je er met een hoofddoek ook aantrekkelijk uit kan zien. Naast de 80.000 vrouwen met hoofddoek, geeft bijna driekwart van de niet-hoofddoek draagsters aan in de toekomst misschien wel een doek te gaan dragen. En terwijl het gros van Nederland denkt dat moslimvrouwen rond hun dertiende een hoofddoek gaan dragen, blijkt de gemiddelde leeftijd pas rond de 19 jaar te liggen. Hieruit blijkt dat het dragen van een hoofddoek een bewuste en persoonlijke keuze is.

Minimaal 34 exemplaren

Overigens blijft het dragen van een doek niet beperkt tot één exemplaar. Hoewel Nederlanders denken dat moslimvrouwen maar tien exemplaren in huis hebben, heeft de gemiddelde moslima zeker 34 exemplaren in haar kast hangen. Uitschieters met meer dan 100 exemplaren zijn overigens geen uitzondering. Zo laat de Marokkaans-Nederlandse Boutaïna Azzabi in Hoofdboek haar 100 prachtige hoofddoeken zien. Achter elke doek schuilt een eigen verhaal, anekdote of herinnering.
Bijna de helft van de draagsters wisselt dagelijks van hoofddoek. De doek wordt vaak uitgezocht op basis van de stemming van de dag (42%). Vooral tijdens speciale dagen dragen moslima’s hun hoofddoek graag in een ander stijl, bijvoorbeeld tijdens bruiloften en feestdagen (66%), maar ook tijdens – meer ingeburgerd kan bijna niet – Koninginnedag (27%) en de Ramadan (17%).

Een persoonlijk accessoire

Draagsters zien de hoofddoek als een belangrijke, maar vooral persoonlijke accessoire: 46% van de respondenten heeft haar eerste hoofddoek nog; bijna de helft (49%) heeft nog nooit een exemplaar weggegooid. Bovendien bestaat er tussen hoofddoekdraagsters onderling een levendige ruilhandel met onder meer de moeder (27%), zussen (33%) en vriendinnen (16%). Het is niet zo dat iedere vrouw binnen het gezin automatisch een hoofddoek draagt. In meer dan de helft van de gezinnen dragen niet alle vrouwelijke familieleden een hoofddoek.

Van een ‘kopvod’ is dus geen sprake: de doeken worden steeds modieuzer. Zo is 75% van de hoofddoekdraagsters de afgelopen jaren meer gekleurde en veelkleurige hoofddoeken gaan dragen – geheel in de trend van colour blocking – nauwkeurig afgestemd op hun outfit. Toch is de hoofddoek niet primair een fashion statement: het is vooral een uiting van het geloof (66%) en onderdeel van identiteit (41%). Een op de drie respondenten (32%) ziet de doek daarnaast nadrukkelijk als mode-item of als een van haar sieraden (26%).

Een hoofddoek hoeft niet te betekenen dat er geen aandacht besteed mag worden aan het uiterlijk. Hoofddoekdraagsters permitteren zich zelfs meer modebewuste vrijheden dan niet-draagsters vinden dat ze zouden moeten doen: het dragen van skinny jeans moet gewoon kunnen (draagsters: 68% vs. niet-draagsters: 58%), net als hoge hakken (75% vs. 66%) en mooie make-up (79% vs. 71%).

Nederlandse rolmodellen

Moslima’s kopen hun nieuwe hoofddoeken – vaak zijn dit trouwens gewoon mooie sjaals – vooral in Turkse of Marokkaanse winkels (58%), op de voet gevolgd door de markt (58%). Maar ook de H&M (25%) en de V&D (15%) zijn populair onder deze vrouwen. Qua merkvoorkeuren zijn er dan ook nauwelijks verschillen met leeftijdsgenoten die geen hoofddoek dragen (allochtoon en autochtoon): de H&M (60%) en de Zara (44%) zijn favoriete winkels om kleding te kopen. De vrouwen zitten dus bovenop de mode.

Van alle draagsters geeft 65% aan dat het huidige aanbod in de winkels te beperkt is. Gezien de modegevoelige interesses en de bestedingskracht van deze vrouwelijke doelgroep zou het voor modeontwerpers dan ook niet vreemd zijn om zich te richten op hoofddoeken. Welk merk zou ook met een hoofddoekenlijn moeten komen? Gucci, Guess en Chanel en niet te vergeten Viktor & Rolf. En het rolmodel voor deze ontwerpen? Naast de eigen moeder zijn vooral ‘de meiden van Halal’ de meest gerespecteerde hoofddoekdraagsters. Al zouden de respondenten ook heel graag Prinses Máxima (meest genoemd), Koningin Beatrix of Yolanthe Sneijder-Cabau een keer met een hoofddoek op willen zien.

Toelichting op het onderzoek

Het Nationaal Hoofddoek Onderzoek is uitgevoerd door onderzoeksbureau Motivaction, in opdracht van het magazine Hoofdboek. Deels online, deels face tot face zijn moslima’s met en zonder hoofddoek en andere Nederlandse vrouwen in de leeftijd van 15-35 jaar geïnterviewd. Daarnaast is een aantal vragen uit het onderzoek ook gesteld aan de Nederlandse bevolking van 18 – 70 jaar. In totaal deden 1570 respondenten mee. Meer informatie: motivaction.nl.

Wie is zij?

“De Nederlands-Marokkaanse Boutaïna – woonachtig in Qatar en werkzaam bij Al Jazeera- staat centraal in het Hoofdboek. In dit onthullende magazine vertelt ze haar levensverhaal aan de hand van haar 100 hoofddoeken. Door het perspectief van de draagster centraal te stellen, willen fotograaf Sander Stoepker en Jan Knaap de hoofddoek op een totaal andere manier te belichten. Het resultaat: 100 prachtige foto’s met elk een eigen verhaal.”

Kijk ook op www.cupofculture.nl, www.hoofdboek.com en Facebook.

‘Hello!’ wendde een Griekse ober met arendsogen zich onmiddellijk tot ons. Hij rolde een kaart uit een houder met daarop een zee aan menu’s. De ober in smetteloze witte blouse babbelde en babbelde onder begeleiding van veel handgebaren. ‘So…,’ eindigde hij, ‘did I make you guys hungry?’ Dat had hij gedaan en we lieten ons naar binnen hengelen. Mezes by Alex and Christines dekte echter een heel andere lading. Schaaltjes met tzatziki, zalmmousse, gebrande worstjes, kruidige lamslapjes en nog veel meer tongstrelende hapjes kwamen en gingen, obers dansten op Kretenzische muziek tussen de tafels door, wierpen hun armen de lucht in en gooiden borden kapot in de keuken. De mezes van Alex en Christine stonden voorgoed op onze smaakpapillen gegrift.

Nog volledig in de roes van knappe Alex en vlotte Christine bekeken we Koutouloufari eens goed. Rijen pitoreske restaurants met dakterras, cafés met chique meubelen, sfeervolle muziek en stijlvol geklede mensen. Nee, we wilden nog niet weg. Op het hoogste dakterras bestelden we een karaf ouzo. ‘Goedenavond,’ sprak de ober. De Griek bleek geen toeristisch Nederlands te hebben geleerd, maar woonde en werkte eens tien jaar in Vlissingen. Alleen verhuisde het bedrijf toen richting de Randstad. ‘Dat betekende,’ vertelde hij ontsteld, ‘dat ik elke ochtend om zés uur op zou moeten en pas om zéven uur ‘s avonds thuis zou zijn.’ Daar had hij dus geen zin en met onmiddellijke ingang had hij zichzelf gedegradeerd tot ober op Kreta. ‘Goede tijden slechte tijden,’ besloot hij.

Wat was Koutouloufari leuk! Het was Barry’s schuld dat wij het vooroordeel hadden gekregen dat dit prachtige, authentieke dorp een Nederlandse kolonie was en zoveel gemist hadden! Die nacht slopen we richting het zwembad om Barry’s laatste reglementen te breken. Na een ontnuchterende duik kerfden we onze namen gevolgd door ‘were here’ in Barry’s barblad, plukten de naastgelegen granaatappelboom leeg, kneusden de granaatappels en gooiden ze het zwembad in. Mochten we voor het ochtendgloren betrapt worden, dan zouden we Barry desnoods met een krat Heineken om zijn nek het zwembad in kieperen. Voldaan slopen we terug naar onze hotelkamer, waar we met een brede grijns op ons gezicht in slaap vielen.

De flanerende Russinnen trokken duidelijk een vaste club inheemse beachboys aan. Verspreid over de dag verscheen er zo nu en dan een diep gebruinde kleerkast, waarvan je dacht dat je hem al eerder had gezien, maar dan verscheen er weer een ander. De een bezat een matje, de ander vette krulletjes, weer een ander had nog verder van zijn lichaam afstaande armen, maar hoeveel leden de anabolenbende nu precies telde werd nooit helemaal duidelijk. Allen hadden in ieder geval gemeen dat ze geen sunblock gebruikten, als ze niet hier waren in de sportschool woonden, dom uit hun ogen keken en aan de verkeerde kant van de dertig zaten, wat ze stellig ontkenden door het versieren van zestienjarige meisjes.

De nepitaliaan smashte erop los, draaide pirouettes gevolgd door backhands en maakte duikvluchten in het zand. Na in alle mogelijke bewegingen zijn superlijf te hebben getoond, was het tijd voor stap b: een Russin scoren. Hij beende op het groepje meisjes af en sprak, zichzelf compleet overschattend, het knapste meisje aan met de uiterst originele openingszin: ‘Where are you from?’ Na vijftien jaar carrière als beachboy kwam hij nog steeds niet verder dan tenenkrommende clichés. ‘Ah! Moscow!’ Hij deed een Russisch dansje. De Russin keek hem aan alsof hij gek geworden was, maar dat had hij helemaal niet door en settelde zich breedgewijs naast haar. Al naar gelang haar haarkleur vertelde hij dat hij meer van brunettes dan van blondines hield. ‘I know best disco.’

Intussen hielp de andere anabolenbundel, een slap aftreksel van Antonio Banderas, een jong meisje het water in. Terwijl zijn kameraad praatte en praatte, had hij op de grens van ondiep water met zand en diep water met stenen gewacht op het juiste meisje. Toen ze passeerde stak hij zijn hand, zo groot als een kolenschop, uit en hielp haar het water in. Sowieso stond hij veel, aangezien hij twee keer zo klein was als de echte Antonio Banderas. Urenlang stond hij soms op zijn handdoek, turend over het afzetgebied. Bevond hij iemand naïef genoeg, dan marcheerde hij richting het water of rechtstreeks naar een handdoek. Met zijn lichaam dat even breed als lang was leek hij meer op een over het strand klauterende aap, met het verschil dat hij een mat droeg en zichzelf in een strak, rood zwembroekje had gewurmd.

‘I talk all the time! You are playing with me!’ De wannabe Italiaan kondigde zijn afwijziging aan. ‘Flexibility!’ De Russin keek verveeld de andere kant uit. Ook het meisje van Antonio Banderas was na de helpende hand hard weggezwommen. De fitnessverslaafden kwamen nog even bijeen, bespraken het een en ander en weken toen uiteen, het strand af. Vlak voordat we weer de heuvels introkken, zagen we Antonio Banderas nog op zijn Harley Davidson-achtige motor voorbij tuffen, de eenzaamheid in. Hij keek verdrietig. Wel zag hij er nu een stuk beter uit, aangezien gezeten zijn kortheid minder opviel. Misschien kon hij hogerop komen door een baan als strandwacht. Het Baywatch-broekje had hij al, nu alleen nog een hoge stoel.

Je aan de gestelde snelheid houden bleek levensgevaarlijk. Doe je dat, dan word je op de vluchtstrook gedreven, terwijl je inhaler zich tussen jou en de naderende tegenligger wurmt. Minstens zo gevaarlijk is strak de bocht nemen, zoals je dat tijdens rijles hebt geleerd. In de bocht kan zomaar een auto geparkeerd staan. Parkeer je zelf, dan is de kans groot dat je je auto bij terugkomst ingeklemd aantreft. In dat geval loop je de eerste openbare gelegenheid binnen. Meestal weten zij waar je de eigenaar kunt vinden. De persoon in kwestie zal dan op zijn dooie gemak met je meelopen en zijn auto verplaatsen. Is de eigenaar spoorloos, dan trommel je een paar mannen op om je auto een meter te verplaatsen. Hoe dan ook heeft niemand haast en jij als toerist al helemaal niet.

Op naar het authentieke binnenland. We sloegen af het gebergte in, bestegen en daalden van kronkelwegen, passeerden olijfbomen en fotomomentplekken, waar veel toeristen met afritsbroeken en buiktasjes zichzelf vereeuwigden. Wij niet. Als professionele toeristen ontdekten wij onze eigen pareltjes, dronken ouzo met een plaatselijke parochiepriester en babbelden over de crisis met de inheemse bevolking. Gelukkig konden de Kretenzers altijd terugvallen op hun olijfbomen. Uit het enorme aanbod van alles wat aan olijfolie werd gekoppeld, kochten wij olijfafwasmiddel bij een wegtentje. ‘That’s four euro, please,’ zei de eigenaar en sloeg veertig cent aan.

Agios Nikolaos moest prachtig zijn en was dat. Het was het San Francisco van Kreta met zijn stijle straten die doodliepen op de idyllische haven. Agios Nikolaos voelde als een werkelijkheid geworden reisbureaufolder. We pikten uit onze Griekse salade, dipten witbrood in tzatziki en dronken retsina als Dionysos. Hier moesten we een aandenken van meenemen. Music – Video DVD’s – Accesories – Gifts – Ceramics – Cretan Art, lazen we boven een winkel. De winkelier wuifde net een paar toeristen naar buiten, waarschijnlijk om ook zijn buiten uitgestalde koopwaar te tonen. Onmiddellijk nadat we onze entree hadden gemaakt, stond de dikke winkelier naast ons.

‘Can I help you?’ vroeg hij.
‘I’m looking for a souvenir,’ antwoordde ik.
‘There are no souvenirs here!’ barstte hij los. ‘Only real Cretan ceramic!’
Hij gebaarde ons naar een schap met keramiek waar we, met de Griek hijgend in onze nek, een moment vazen en beeldjes aanschouwden, tot hij hoorbaar zuchtte.
‘Get out of my shop!’ schreeuwde hij. ‘You cheap tourists!’
En buiten stonden we, alsof we nooit binnen waren geweest.

Op zoek naar een nieuwe zwemgelegenheid, waren we die ochtend de heuvels afgedaald. Een activiteit die veel hotelgenoten teveel moeite was. Maar hé, waarom zou je in hemelsnaam een dure scooter huren als er zo’n reuze gezellige barman tot je beschikking staat? En dus waren Barry’s barkrukken fulltime bezet door dikke konten en bierbuiken. Tijdens ons ritje naar het lonkende water spotten we tientallen in het Russisch geschreven menukaarten, billboards waarop Russische koeienletters bont aanprezen en een aantal Russische winkels. Ook dit land was al belegerd door de russenplaag. Niet geheel verrast belandden we op een strand met negentig procent Rus.

Een in witte bikini gehesen Russin flaneerde voor de zoveelste keer voorbij, haar ogen op het publiek gericht. Echt mode onder Russinnen was een bikinibroekje dat via de buik vastgemaakt zat aan het topje, zoals je dat bij Nederlandse vrouwen twintig jaar geleden ook zag. Het stereotype Russengedrag was slechts in verdunde versie aanwezig. De oudere generatie had duidelijk nog wel een wij zijn speciaal want wij zijn op vakantie-attitude over zich, de jeugd keek wat conventioneler uit hun ogen. De witte bikini schoof weer voorbij, nu sneller en in bezit van handdoek en tas. Verderop streek ze neer bij een man.

‘Wel leuk hier hè?’
‘Ja hè.’
Omdat we onze strandlakens vergeten waren lagen we op onze hotelhanddoeken, iets wat ook al niet was toegestaan. Soms dachten we Barry achter een palmboom te zien wegschieten. En tijdens het zwemmen voelde het nu en dan alsof er iemand aan ons been trok.

De zon zakte en strijklicht overgoot Klein-Rusland. Een in Braziliaanse bikini gestoken Russische schone rees op en paradeerde richting de rotsen, gevolgd door een gezette vriendin met camera. Natasja nam plaats op een rotsblok, legde een been over een ander rotsblok en schudde haar blonde lokken naar achteren. De vriendin begon fanatiek te klikken. Uitdagende poses wisselden elkaar af op rotsblokken, zand en in water. Tussendoor controleerde Natasja de camera, schudde dan haar hoofd en snauwde aanwijzingen. Voldaan over deze nieuwe serie foto’s voor Facebook en andere datingsites heupwiegde Natasja terug richting handdoek.

‘Kalimera!’ een warmhartige receptioniste overhandigde ons de sleutel. Niet zo’n stom pasje waarvan je altijd bang bent dat-ie het niet doet, maar een lekkere ouderwetse, huiselijke sleutel. En vanzelfsprekend. Dit hotel, uitgestrekt over een heuvel, was in handen van echte Grieken, die het authentieke, traditionele karakter wilden behouden. Slaapdronken van als vee naar onze bestemming geloodst te zijn, volgden we het kronkelpaadje langs zandkleurige laagbouw en citrusvruchten, richting het zwembad. Achter de bar stond een man met een uitgestreken gezicht.

‘Hello!’ zeiden we vrolijk. De man gromde. Als kleine kinderen, die het hele jaar door niet hadden gezwommen, sprongen we direct het water in. We spartelden, deden wedstrijdjes onder water zwemmen en op luchtbedden. Wat was het warm. We namen een slok uit onze fles water. ‘It is nog allowed to bring your own drinks and food,’ zei de barman onmiddellijk en knikte naar een bordje met dezelfde lading. ‘En zeker ook niet om te lachen!’ riepen we. Waar hadden ze dat stuk verdriet vandaan gehaald? Deze albinogriek. We gingen verder met onze luchtbeddenwedstrijd. ‘Het is niet toegestaan om te winnen!’

Inmiddels had zich een rij gevormd rondom de bar. Een gevulde dame plofde neer op het strandbed naast ons. ‘Wel lekker rustig zo hè, buiten het hoogseizoen?’ vroeg ik. ‘Nou, dat ligt eraan,’ antwoordde de duidelijk Noord-Hollandse. ‘Als je hier de hele dag staat, zoals Barry, dan is het helemaal niet zo leuk.’ En ze verdween achter haar doktersroman. Het was duidelijk, Barry was immens populair hier en wij delfden het onderspit. De telefoon rinkelde. ‘Privet!’ antwoordde mijn vriend. Mijn overzorgzame schoonmoeder: of we goed en wel waren gearriveerd. Een Russische riedel volgde. Onmiddellijk draaiden alle hoofden onze richting uit. Die meneer gaat vanavond het buffet plunderen, las je in hun ogen.

Solidair als Barry was met zijn fanclub, beëindigde hij acuut de Griekse Bouzoukiklanken en zette Frans Bauer-achtige muziek op. ‘Jouw blauwe oohoohoogen!’ jodelden de fans en hieven hun Heineken. ‘Zo blauw als de zeeheehee!’ vervolgde Barry solo. Oepos. Barry bleek een kaaskop! We verstijfden. Het was niet dat we hem niet als medelander hadden kunnen inschatten, maar meer dat we onszelf beschouwden als mensen die niet in dit soort vakantieoorden terecht kwamen. De rest van ons verblijf waren we niet meer welkom bij het zwembad. Die nacht betrad een kakkerlak ons appartement. ‘Zou Barry…?’ We twijfelden geen moment en verdronken de indringer in het zwembad. Een onrustige slaap volgde.